چه کاري انجام دهم تا حاجتم برآورده شود؟

 

‏استجابت دعا داراي شرايط و نيز موانعى است. پيش از بيان آن، مفهوم دعا و مقدمه‏اى را متذکر مى‏شويم:
مفهوم دعا: دعا به معنى «خواندن» است، خواندنى که به صورت نيايش و سرود و ستايش، يا خواستن و طلب و درخواست مَدَد و نصرت و ياورى.
مقدمه:
انسان مرتبط با خدا مى‏کوشد از طريق دعا (راز و نياز و مناجات و عبادت) به خدا نزديک شود. وقتى با کسى آشنا شدى و ارتباط پيوسته شما زمينه اعتماد را فراهم ساخت و از دوستان صميمى او به شمار آمدى، در هنگام نياز به خانه‏اش مى‏روى و شرط دوستى را به جا مى‏آورد و ميثاق و محبت را استوار مى‏سازد. در را باز مى‏کند و شما را در اندرون پذيرايى مي‌نمايد و مورد لطف و عنايت ويژه قرار خواهد داد.
براى استجابت دعا بايد شرايطى را مهيا نمود و موانعى را برطرف ساخت. در ذيل به برخى از شرايط و موانع اشاره مى‏شود:
الف) شرايط استجابت دعا.
1 - ارتباط مداوم با خدا در هر حال:
خداوند به پيامبرش دستور مى‏دهد که «نفس خويش را در کمال شکيبايى در هر بامداد و شامگاه به دعا کردن و جلب خشنودى خدا وادار کن».(1)
قرآن کسانى را که فقط در هنگام گرفتارى و مشکلات دعا مى‏کنند، مورد نکوهش قرار داده است: «وقتى به انسان گرفتارى و غمى روى مى‏آورد، ما را در هر حال (خواب و بيدارى، نشسته و ايستاده) بخواند و چون گرفتاريش را برطرف کنيم، برود (و از ارتباط خود با خدا از جهت کميت و کيفيت بکاهد و گاهى قطع نمايد، به گونه‏اى که) گويى اصلاً ما را براى گرفتارى که به او رسيده بود، نخوانده است!».(2)
امام صادق (ع) مى‏فرمايد: «کسى که پيش‏دستى در دعا نکند و فقط در وقت نزول بلا دست به دعا بردارد، دعايش در آن وقت مستجاب نگردد و فرشتگان گويند: اين آواز را نشناسيم». در روايت ديگرى آمده که «به او مى‏گويند: تا امروز کجا بودى؟!».(3)
در اصول کافى آمده که خداوند به حضرت داوود(ع) فرمود: «مرا در روزهاى خوش و آسايش ياد کن تا من دعاى تو را در روزهاى گرفتارى و سختى اجابت کنم».(4)
2 - دعا بايد از صميم قلب باشد.
تمام ذرات وجود انسان يک چيزى را بخواهد و طلب کند و دل و زيانش با عمل و رفتارش هماهنگ باشد.
3 - اعتماد به خدا و اطمينان به اجابت او:
امام صادق(ع) فرمود: «خدا دعايى را که از دل غافل و بى خبر برخيزد، مستجاب نمى‏کند پس وقتى دعا کنى، از عمق دل به او روى آور (و دلت را با زبانت همراه گردان) و سپس به اجابت دعايت مطمئن باش».(5)
4 - قطع اميد از غير خدا و اميد و اطمينان به خداوند.
امام صادق(ع) فرمود: «هرگاه يکى از شما بخواهد که هر چه از خدا درخواست مى‏کند، خدا به او عطا فرمايد، بايد از همه مردم نااميد و مأيوس گردد و هيچ اميدى جز به درگاه خدا نداشته باشد».(6) او به نقطه‏اى از ايمان و توکل بايد برسد که بداند همه قدرت‏ها و علل جهان تحت اراده و قدرت الهى قرار دارند.
پس از خدا بخواهد که اسباب و علل مادى و معنوى جهان را جهت صلاح و منفعت او قرار دهد.
5 - دعا بايد در کنار تلاش و تدبير باشد.
پيامبر اکرم(ص) فرمود: «الداعى بلا عمل کالرامى بلا وتر؛ کسى که دعا مى‏کند و به دنبال آن تلاش و عمل نمى‏کند، مانند آن است که بى چله کمان تير مى‏اندازد».(7)
دعا نمى‏تواند جاى تلاش و برنامه ريزى در زندگى را بگيرد، بلکه مکمل آن مى‏تواند باشد.
6 - دعا بايد با حالت تضرع و دلى شکسته باشد.
امام صادق(ع) فرمود: «هرگاه دلتان شکست، دعا کنيد، زيرا دل تا پاک و خالص نشود، شکسته نمى‏شود».(8)
7 - مکان دعا در استجابت تأثير دارد، مثلاً دعا در حرم امامان (ع) مخصوصاً حرم امام حسين(ع) و کنار خانه خدا به خصوص مقام حضرت ابراهيم(ع) و کنار حجرالاسود.
8 - زمان دعا: دعاى پنهانى و در تاريکى شب زودتر به اجابت مى‏رسد، مخصوصاً در قنوت يا سجده نماز «وتر» که بعد از خواندن هشت رکعت نماز شب و دو رکعت نماز شفع خوانده مى‏شود.(9)
قرآن مى‏فرمايد: «پروردگار خود را به حالت تضرع و تذلل و در پنهانى و خفا بخوانيد».
دعا در شب‏هاى ماه رمضان و رجب و دهه اول ذى‏الحجه و غير آن دعا را به اجابت نزديک مى‏کند.
9 - توسل به چهارده معصوم(ع) و آن‏ها را بر پايه آيه شريفه «وابتغوا اليه الوسيله» وسيله و شفيع قرار دادن.
10 - غسل توبه نمايد، سپس با وضو چهار رکعت نماز بخواند در هر رکعت يک مرتبه سوره حمد و سه مرتبه توحيد و يک مرتبه سوره «الناس» و يک مرتبه «فلق» را بخوانيد. بعد از نماز هفتاد مرتبه استغفرالله ربى و اتوب اليه و بعد از هفت مرتبه «لا حول و لا قوة الا بالله العلى العظيم» سپس بگوييد: يا عزيز يا غفار اغفرلى ذنوبى و ذنوب جميع المؤمنين و المؤمنات فانه لا يغفر الذنوب الا انت.»(10)
به اين ترتيب شخص در جاده دعا قرار مى‏گيرد و بايد مراقب باشد تا راه دعا را درست بپيمايد، و به بيراهه نرود. نشانى راه دعا را ذکر خواهيم کرد.
ب) موانع استجابت دعا
امام على(ع) مى‏فرمايد: «المعصية تمنع الاجابة؛(11) گناه مانع اجابت دعا است».
گناهان سه نوع تأثير منفى در دعا مى‏گذارند:
1 - لذت دعا و مناجات را سلب مى‏کنند.
انسان دعا مى‏کند، اما لذت نمى‏برد و رقت قلب پيدا نمى‏کند.
2 - مانع استجابت دعا مى‏شوند.
3 - توفيق دعا کردن يا شرکت نمودن در مجالس دعا را از انسان سلب مى‏کنند.
برخى از گناهان در عدم اجابت دعا تأثير بيشتر دارند که در ذيل به نمونه‏اى از آن‏ها اشاره مى‏کنيم.
امام سجاد(ع) فرمود: «گناهانى که مانع استجابت دعا مى‏شوند، عبارتند از: بددلى و سوءظن به مؤمنان و کارهاى آنان؛ طينت و درونى ناپاک داشتن؛ نفاق و دورويى با برادران و خواهران ايمانى؛ عدم اطمينان به اجابت دعا؛ تأخير نمازهاى واجب (و نخواندن آن در اول وقت فضيلت) آن که وقت آن بگذرد؛ بدزبانى و فحاشى و اهانت کردن؛ نزديک نشدن به خدا به وسيله صدقه و کارهاى نيک». (12)
نيز فرمود: «از جمله گناهانى که مانع استجابت دعا مى‏گردد، نافرمانى و رنجاندن خاطر پدر و مادر است».(13)
در برخى از روايات، بداخلاقى سبب باز گرداندن دعا معرفى شده است.
علل عدم اجابت دعاها از ديدگاه اميرالمؤمنين(ع)
مردى به حضرت عرض کرد: خداوند مى‏فرمايد: «ادعونى استجب لکم» پس چرا ما دعا مى‏کنيم، ولى اجابت نمى‏شود، حضرت فرمود: چون دل‏هاى شما در هشت مورد خيانت و بى وفايى کرد:
1 - خدا را شناختيد، ولى حقش را آن گونه که بر شما واجب بود، ادا نکرديد. از اين رو آن معرفت به کار شما نيامد.
2 - به پيامبر خدا ايمان آورديد، ولى در عمل با سنت و روش او مخالفت کرديد، پس ثمره ايمان شما چه شد؟
3 - کتاب خدا (قرآن) را خوانديد، ولى در عمل با آن مخالفت کرديد.
4 - گفتيد ما از آتش دوزخ مى‏ترسيم، ولى در همه حالات به واسطه گناهان خود به سوى جهنم مى‏رويد.
5 - گفتيد ما به بهشت تمايل و رغبت داريم، ولى کارهايى انجام مى‏دهيد که شما را از بهشت دور مى‏سازد.
6 - نعمت‏هاى خدا را استفاده مى‏کنيد، ولى شکر و سپاس گزارى نمى‏کند.
7 - خداوند فرمود: شيطان دشمن شما است، شما نيز او را دشمن گيريد.(14) شما به زبان او را لعن مى‏کنيد، ولى در عمل با او دوستى مى‏نماييد و از او اطاعت مى‏کنيد.
8 - عيب‏هاى مردم را برابر ديدگان‏تان قرار داديد و عيب‏هاى خود را پشت سرانداختيد، در نتيجه کسى را ملامت مى‏کنيد که خود به ملامت سزاوارتر از او هستيد.
با اين وضع چه دعايى از شما مستجاب گردد، در صورتى که شما راه‏ها و درهاى دعا را به روى خود بسته‏ايد؟!
«پس تقوا پيشه کنيد؛ کارهايتان را اصلاح کنيد؛ امر به معروف و نهى از منکر کنيد تا خدا دعايتان را مستجاب کند.(15)
راه دعا از ديدگاه امام صادق(ع)
شخصى خدمت امام صادق(ع) عرض کرد: دو آيه در قرآن است که تأويل و معناى آن را نمى‏دانم. يکى «ادعونى استجب لکم» است، که ما هر چه دعا مى‏کنيم، اجابت نمى‏شود. حضرت فرمود: «من سر عدم اجابت دعايتان را به شما مى‏گويم. اگر تو خدا را در آن چه دستور فرموده اطاعت کنى و آن گاه او را بخوانى، دعايت را اجابت مى‏کند، ولى تو با (دستورهاى) او مخالفت کرده، نافرمانى‏اش مى‏کنى. او نيز اجابت نمى‏کند. با اين حال، اگر خدا را از راهش بخوانى - اگر چه گناهکار باشى - خدا دعايت را مستجاب مى‏کند».
آن شخص پرسيد: راه دعا چيست؟ فرمود: «نماز (16) که خواندى، ابتدا تمجيد کرده، او را به بزرگى مى‏ستايى و به هر نحو که مى‏توانى، حمد و ستايش مى‏کنى، سپس بر پيامبر(ص) و آلش درود مى‏فرستى و به تبليغ رسالتش گواهى مى‏دهى، و بر ائمه هدى سلام مى‏دهى، آن گاه نعمت‏هاى خدا را بر خود مى‏شمارى و او را به خاطر آن‏ها ستايش و شکر مى‏کنى. بعد به گناهان خود يکايک اعتراف مى‏کنى و هر کدام را که به ياددارى، اقرار مى‏نمايى. هر کدام را به خاطر ندارى، به طور سربسته به زبان مى‏آورى و از همه گناهان به درگاه خدا توبه مى‏کنى و تصميم مى‏گيرى که ديگر گناه نکنى و از روى پشيمانى و صدق نيت و خلوص، و در بيم و اميد از آن‏ها
استغفار و طلب آمرزش مى‏کنى، سپس مى‏گويى: «اللهم انى أعتذر اليک من ذنوبى و استغفرک و أتوب اليک فأعنى على طاعتک و وفّقنى لما اوجبت علىّ من کل ما يرضيک فانى لم أر أحداً بلغ شيئاً من طاعتک الا بنعمتک عليه قبل طاعتک، فأنعم علىّ بنعمة أنال به رضوانک و الجنةَ. بعد از رعايت اين مراتب، حاجت خود را بخواه، که اميدوارم خدا نااميدت نکند و حاجتت را برآورد».(17)
چند تذکر:
1 - گاهى با وجود تمام شرايط دعا، دعا مستجاب نمى‏شود، چون به مصلحت ما نيست، يعنى چيزى را طلب مى‏کنيم که به سود ما نيست، اگر چه مى‏پنداريم به نفع ما و خير است.(18)
2 - گاهى دعا مستجاب مى‏شود، ولى از روى مصالحى تحقق عملى آن به تأخير مى‏افتد، حتى ممکن است تا بيست سال طول بکشد تا محقق گردد.
3 - در روايت است خداوند وقتى بنده‏اى را دوست داشته باشد، اجابت دعاى او را به تأخير مى‏اندازد تا بنده‏اش با او راز و نياز گويد.
از اين رو مؤمنان ثابت قدم هيچ گاه از تکرار دعا مأيوس نمى‏شوند، بلکه مى‏گويند:
دست از طلب ندارم تا کام من برآيد
يا جان رسد به جانان يا جان ز تن درآيد.
4- گاهي اجابت دعاها در آخرت به صورت پاداش نمايان مي شود و در دنيا خواسته اش بنابر مصالحي داده نمي شود. اگر کسي بداند خداوند در عوض عدم اجابت دعا در دنيا، چه پاداشي براي او در آخرت در نظر گرفته است، هرگز نا اميد نمي شود. امام صادق(ع) مي فرمايد: «روز قيامت خداوند متعال مي فرمايد: اي بندة من!‌ تو مرا خواندي و من اجابتت را به تأخير انداختم. اکنون ثواب و پاداش تو چنين و چنان است. پس مؤمن آرزو مي کند که کاش هيچ دعايي از او در دنيا اجابت نمي شد، براي آن ثواب و پاداش نيک که مي بيند».(19)
از روايات استفاده مي شود که هيچ دعايي بي اثر نيست و هر دعايي در دنيا و آخرت تأثير مناسب خود را دارد.
امام سجاد(ع) مي فرمايد: «دعاي مؤمن يکي از سه فايده را دارد: يا براي او ذخيره مي گردد يا در دنيا برآورده مي شود يا بلايي را که مي خواست به او برسد،‌ از وي مي گرداند».(20)
علاوه بر مطالب ياد شده، هميشه به اين نکته توجه داشته باشيد که نماز و روزه و دعا و غيره، مطلوبيت ذاتي دارند و فلسفه دعا تنها بر آوردن حوائج به ويژه خواسته هاي دنيوي نيست، بلکه نفس دعا و مناجات با خدا،‌ صرف نظر از اجابت يا عدم اجابت، موضوعيت دارد و به اصطلاح طلب مهم تر از مطلوب است.(21)
+ نوشته شده توسط فالگیر در جمعه ششم اسفند 1389 و ساعت 7 بعد از ظهر |